The Mamasa Toraja
Sulawesi Selatan, Indonesia
<>This page will give you more information about the environment, history, religion and culture of the  Mamasa Toraja. It is written in the Dutch language.

INDEX




DE GEOGRAFIE VAN HET MAMASAGEBIED
    Het gebied waar de Mamasa-Toraja wonen is gelegen op het eiland Sulawesi, in de Indonesische provincie Zuid-Sulawesi (Sulawesi Selatan). Het ligt ten westen van het zuidelijke gedeelte van het Quarles gebergte, dat grenst aan de provincie Midden-Sulawesi (Sulawesi Tengah). Het westen en het noorden van het gebied grenzen aan de bestuurlijke eenheid Kabupaten Mamuju. Het zuiden aan het vroegere district Polewali, waarmee Mamasa tot 2002 een Kabupaten vormde, te weten Kabupaten Polmas (Polewali-Mamasa), vanaf 2002 vormt Mamasa een eigen Kabupaten. Het zuid-oosten grenst aan Kabupaten Pinrang en Enrekan en het oosten aan Kabupaten Tana Toraja en Kabupaten Luwu.
    Het gebied ligt 340 kilometer ten noorden Ujung Pandang, de hoofdstad van de provincie Sulsel, en 92  kilometer ten noorden van Polewali, de hoofdstad van Kabupaten Polmas.
    De oppervlakte van het gebied bedraagt 7.506 km2. Dit is ongeveer 3/4 deel van de gehele oppervlakte van Kabupaten Polmas, dat 9.985 km2 groot is.
    Het gehele Mamasa-gebied ligt in de bergen, op een hoogte van tussen de 600 meter (zoals in Mambi) en 1500 meter (zoals in Nosu). Het is geheel in het binnenland gesitueerd, zonder dat het aan de zee grenst.
    De vegetatie en bebouwing van de grond bestaat uit droge akkers voor ladangbouw en veeteelt, oorspron-kelijke bebossing en aangelegde bebossing. Daarnaast zijn er nog bevloeide akkers, die bestaan uit sawahs, visvijvers en nog enkele andere bevloeide akkers (zie foto's).
    Het bevolkingsaantal was in 1982 rond de 84000 inwoners. Dit houdt in dat de bevolkingsdichtheid circa 10 mensen per km2 bedraagt. Het grootste deel van de bevolking hangt het christendom aan, de rest de islam. Er zijn echter ook nog veel mensen die het orale vooroudergeloof Aluk Mappurondo aanhan-gen.
    Het levensonderhoud berust op de opbrengsten van de land-bouw, de handel en werk bij overheidsinstanties en privébe-drijven. Een deel van de bevolking woont buiten het gebied zelf om werk te zoeken, ervaringen op te doen en om ho-ger/ver-volg onderwijs te kunnen volgen.
    De exportprodukten zoals koffie, groenten en vruchten, rotan en hars, verschillende soorten hout, kruidnagelen (sinds eind jaren 70 geïntroduceerd), verschillende soorten hand-werk zoals snij- en vlechtwerk vormen het palet van de maat-schappij van de Mamasa-Toraja. De rijst-opbrengst is slechts genoeg voor de eigen con-sumptie. Vaak moet er in het schaarste-sei-zoen nog rijst worden ingevoerd uit andere streken rondom het Mamasage-bied. Dit heeft te maken met het feit dat de adat van het voorouder-geloof één rijstoogst per jaar voorschrijft. 
    Naast deze exportprodukten bezit dit gebied nog vele bodem-schatten, die nog niet gedelfd zijn. Dit zijn delfstoffen zoals mica, gips, koper, ijzer, goud en tin. Er wordt nog onderzocht of er misschien ook steenkool en aardolie in de grond aanwezig is. De rest is in ieder geval aanwezig en klaar voor winning.
    Met de zojuist genoemde delfstoffen, goede landbouwop-breng-sten, de exportprodukten en de potentie van het toerisme zijn er grote kansen dat dit gebied zich in de toekomst gaat ont-wikkelen als een volwaardig economische regio.

Back to the index

KLIMAAT
    De temperatuur in het Mamasagebied schommelt tussen de tien en de vijfen-dertig graden Celsius. In een jaar zijn er twee seizoenen te onderscheiden, het regen-seizoen en het droge seizoen. Het regenseizoen is ge-woon-lijk langer dan het droge seizoen. Deze seizoenen ver-schillen vaak van de seizoenen die aan de kust van het eiland voorko-men. Gewoon-lijk duurt het regenseizoen van septem-ber tot en met april. De regen is hier dan vaak niet zo hevig als aan de kust, daarentegen regent het in dit gebied meestal lan-ger. Het droge sei-zoen duurt gewoon-lijk van mei tot en met augustus, er is in die periode haast geen regen.
    De sawahs en de ladangbouw in het Mamasagebied zijn niet altijd afhankelijk van het regenseizoen of een waterre-ser-voir, maar in een langdurige droge periode kan het zijn dat dit niet het geval is. Om deze reden zijn er in het gebied veel water-bron-nen voor bewatering aangelegd.

Back to the index
FLORA
    Het Mamasagebied bezit vele soorten begroeiing met een weelde-rige groei en met bijzondere bloemen. Dit komt omdat de lig-ging van het gebied dusdanig is dat deze begroeiing zich uitstekend kan ontwikkelen. Er zijn verschillende soorten groente, en uiteen-lopende/gevarieerde bloemen, die onbelemmerd in het bos groei-en of door de bevolking gekweekt worden. In de oorspronkelijke bebossing komen allerlei soorten angrek alam (wilde orchideeën) voor, die daar onbelemmerd groeien of door de bevolking worden gekweekt.

Back to the index
FAUNA
    Bijzondere dieren zoals anoa's (wilde buffel; dier van het eiland Sulawesi), wilde zwijnen en hertezwijnen, vormen, samen met verschillende andere wilde dieren, vanouds het doelwit van de jacht voor de voorouders van dit gebied. De regering heeft dit echter sinds enkele jaren verboden om de dieren tegen uitster-ven te beschermen.
    Verder zijn er allerlei soorten vogels van vers-chillende soor-ten en maten, die in de bossen en daar buiten leven.
De waterbuffel, het paard, het varken en verschillende soorten gevogelte vormen het vee van de bevolking of dienen voor een andere vorm van inkomsten.

Back to the index
INFRA-STRUCTUUR
    Het Mamasagebied is alleen over de weg van Polewali naar Mamasa per auto bereikbaar vanuit andere gebieden. Deze weg is sinds enkele jaren weer redelijk begaan-baar ge-maakt, nadat deze in de burgeroorlog van 1965 werd vernietigd door Boeginese/Makasaarse vrijheidsstrijders. Hierdoor was het Mamasagebied voor tientallen jaren betrekkelijk geïsoleerd van de buitenwereld. De overige, voor het lokale verkeer bestemde wegen zijn slechts te voet of te paard begaanbaar. Zoals de weg van Mamasa naar Bituang (Kabupaten Tator), die in de Hollandse tijd goed begaanbaar was, maar door de-zelfde burger-oorlog en bodemerosie vernietigd is. Ten behoeve van het toerisme is de regering van plan deze weg weer berijd-baar te maken, zodat de toeristen vanuit het toeristengebied Tana Toraja gemakkelijk ook naar het Mamasagebied kunnen komen.
    De telefoonkabel van Polewali naar Ujung Pandang, nog afkomstig uit de koloniale tijd, is eveneens niet meer in werking. Het enige communicatie middel van de regering is de radiotelex. In elke hoofdstad van een kecamatan(district)is zo'n radiotelex aanwezig, zo ook in Mamasa.
    Sinds een jaar is er naast de radio nog een ander mediaapparaat aanwezig. Er zijn door de regering namelijk op vier plaatsen in het dorp publieke televisies geplaatst. Hierdoor zijn elke dag de actuele gebeurtenissen in de wereld te volgen, alsmede buitenlandse televisieseries en dergelijke.
    Het Mamasagebied is nog niet bereikbaar voor de elektriciteit van het staatsenergiebedrijf(PLN) of andere energie-leverende bedrijven. De enige manier om elektriciteit te verkrijgen is door middel van een energie-generator op diesel. Een aantal welvarende desa's(dorpen) hebben zo'n generator. In Mamasa wordt de generator elke dag om zes uur s'avonds in werking gesteld tot en met zes uur s'ochtends. Op zondag wordt er in de ochtend, na de kerkdienst nog enkele uren elektriciteit geleverd. Door deze relatief eenvoudige en minimale manier van energie-voorziening is het nog steeds moeilijk om bedrijven, die een energiegenerator nodig hebben, op te richten.

Back to the index
 



GESCHIEDENIS
Algemeen
    Voor kennis van de geschiedenis van het Mamasagebied zijn enkele benamingen en begrippen van belang die betrekking hebben op dit gebied. Deze worden hieronder beschreven. Deze begrippen hebben voornamelijk betrekking op de pré-koloniale tijd.

De begrippen
Mamasa
Het woord mamasa komt van het woord mamase, wat 'liefderijk' betekent. Het wordt liefderijk genoemd, omdat naar de verhalen van de voorvaderen, vroeger deze plaats bekend stond als jachtgebied, rijk aan hertzwijnen, anoa's (buffel;typisch dier van het eiland Sulawesi), herten en andere wilde dieren, die je makkelijk kon vangen. Bovendien zat de rivier vol met zoetwatervissen, zoals karpers, meervallen, garnalen en krabben, die je makkelijk kon vangen met een hengel of met de hand. Door al die voordelen werd de streek bekend als gunstig en liefdevol, hetgeen in de spreektaal mamase genoemd wordt. Na verloop van tijd veranderde de naam in mamasa, zoals het tot nu toe genoemd wordt. 

De eerste nederzetting is een oud dorp dat drie kilometer ten noorden van de stad Mamasa ligt, en die bekend is onder de naam Rantebuda. Dit dorp heeft veel oude overblijfselen uit de geschiedenis en cultuur in de vorm van adathuizen, tongkonans genaamd.
Kondosapata' Waisapalelean
Dit komt van de woorden: kondo (uitgestrekte sawah) en sapata' (een sawahvak); wai (water) en sapalelean (gelijk worden). Het geheel heeft de betekenis van 'Een heel groot rijstveld met een dijk, waarin het water in alle delen gelijk staat, er is geen deel waarin het hoger of lager is'. Dit is een symbool voor de eenheid van de gemeenschappen, die alle zelfstandige adatwetten hebben. Er is niemand die bestuurt en er is niemand die bestuurd wordt, maar men heeft een democratisch bestuur met adat-hoofden, die de titel hebben van indona lembang, die ieder een eigen taak en functie hebben en waaronder problemen worden opgelost via overleg.

Limbong kalua'
Dit komt van de woorden: limbong (vijver) en kalua' (groot/uitgestrekt), en betekent letterlijk dus "grote vijver". Het is het symbool van de speciale eenheid binnen een bepaald gebied, dat aparte adatwetten heeft met eigen adat-  titels. Deze zijn als volgt:

Malabo, digente' tanduk kalua' palasa marosong panampo mengguliling.
Dit betekent: Malabo getiteld beschermer, waaghals, beveiliging van Limbong Kalua'. Als er een vijand de streek betreedt, dan zijn zij degene die hem vernietigen.

Banua sawa, getiteld sindaga manik
Deze persoon heeft de taak van decorateur.

Balla, getiteld anak datunna sangkada nenek soma karaengna kada tomatua, tala nairi' angin tala nasimba lalundun.
Osango, getiteld tokeran sepu'
De persoon die het verdrag bewaart, het verdrag dat de vorm heeft van een zak met daarin het verdrag in de vorm van een gedeelte van een beest en andere zaken die bewaard worden na een bijeenkomst bij to'pao(een mango-boom aan de rand van Mamasa) die een historische en culturele waarde bezitten.

Mamasa², getiteld rambu saratu'bannang diranggana wai sapa'na lelean, tountoe lambe'na litak ummanti lua'na padang
Hetgeen de betekenis heeft van ontvanger van gasten met alle luister, vriendelijkheid en verantwoordelijkheid.

Sesenapadang, getiteld toungkambi dua randann, lalan bugi' anna ne' Allo.
Salunna Bue (orobua), tosikambi' penggulilinganna mendiada' tama sesena padang, mangindo' ada tama Rambuseratu'
Hetgeen de betekenis heeft van het tweede deel van de twee-eenheid met Rambuseratu' voor het uiten van iets.

Pitu Ulunna Salu(P.U.S.)
Het komt van de woorden: pitu (zeven), ulunna (hoofd/leider) en salu (rivier). Het betekent "zeven adat-hoofden" in de bergen, die hun pendant hebben in de Pitu Babana Binanga(P.B.B.): de zeven koninkrijken aan de kust van Mandar. De zeven bedoelde adathoofden zijn:

Tabulahan, getiteld petoe sakku' pennti kadinge', tolatorro mepairan anna litak tua
Dit betekent de vorst die daarbij ook gerespecteerd en gewaardeerd moet worden als stamvader.

Aralle, getiteld indona kada nenek
De woordvoerder, die de verbinding vormt tussen de gemeenschap en de leider.

Mambi, getiteld indona lantang kada nenek, lisuan ada', paja kurin lempo kandean
Dit betekent daar waar men samenkomt voor het overleg en waar men gasten ontvangt en adathoofden.

Bambang, getiteld su'buan ada', sangkoran tinting, kulambu malillin
Dit betekent uitvoerder van het besluit dat wordt toegepast op de gemeenschap, heeft ook de taak van controleur en het maken van documenten.

Rantebulahan, getiteld toma'dua takin ma'tallu sulekka
Dit betekent de soldaten die vechten tegen vijanden van buiten en van binnen het gebied.

Matanga, getiteld andiri tatempon samba' tamarapo
Dit betekent de pilaar en het fort van de verdedigende macht van de veiligheid, die altijd recht overeind staat tegenover de vijanden van de streek.

Tabang, getiteld  bubunganna lantang kada nenek talaona kada tomatua
Dit betekent de persoon die de besluiten in de adat bijeenkomsten opstelt en de 'secretaris' van de stem van het volk in de gemeenschap is.

    Dit waren enkele benamingen van de streek, waarbij de naam Kondosapata' gewoonlijk gebruikt wordt als aanduiding van de historische en culturele eenheid die ontstaan is voordat de naam Mamasa populair werd, terwijl de naam Mamasa, die later ontstaan is als naam die het district (Kawedanan) Mamasa vertegenwoordigde. In het vervolg zullen beide namen in dezelfde betekenis gebruikt worden.

De koloniale tijd
De kolonisatie van het Mamasagebied heeft een enorme invloed gehad op het dagelijks leven van de bevolking.

    Het was in 1903 dat de eerste Hollanders in Mamasa aankwamen. Zij maakten van Mamasa een buitenplaats voor overheidsbeambten uit Ujung Pandang. Het Mamasagebied beschiktte namelijk over een voor Hollanders uitstekend klimaat, daarnaast zijn er in de omgeving nog enkele warme waterbronnen.
    Er is in deze tijd geen harde onderdrukking van de bevolking door de koloniale autoriteit geweest. Er kwam echter een andere machtsvorm. De protestantse zending stichtte in 1925 namelijk vlakbij Tawalian de eerste kerk. De invloed die deze kerk heeft/heeft gehad, heeft met name betrekking op het traditionele geloof in bepaalde streken van het Mamasagebied. Dit houdt in dat er bij bepaalde rituelen (
zoals op het begrafenisritueel) niet meer geofferd wordt aan de goden en de ziel van de overledene, maar aan de christelijke god.

Back to the index

        LAGU-LAGU DAERAH MAMASA
          Teksten van liedjes uit de Mamasa regio
   
REMBON-REMBON GAUN         

Rembon-rembon gaun mappute
Yao botto tanete
Siayun le'ba'
Penawan ku makarorrong

Kelaraunmi allo
Mangngiri' bara' karuon
Rampan wai mata
Pepasan mesa-mesa

Refrein
Susiki' bunga-bunga
Nasimbar-simbar lalundun
Buda sussa
Tuo di lino mandasa
Vrije vertaling
Het is bewolkt aan de top van de berg,
net als mijn hart verlangt.
Als de zon onder is gegaan en het begint te waaien in de avond,
in de middag beginnen de tranen als boodschap voor het verlangen,
net als de bloemen, geschud door de wind,
zelfs meer problemen in het dagelijks leven,
die we altijd op kunnen lossen.
Want er is hulp van de bewolking en de wind.

De betekenis van dit lied
Je moet je niet al te veel zorgen maken als er problemen zijn.
Alles kan immers worden opgelost als de regels worden gevolgt
en er stap voor stap te werk wordt gegaan.
Er is niets dat niet kan worden opgelost indien het op een juiste wijze gepland wordt.
Als voorbeeld kan er een vergelijking worden gemaakt met een trein.
Als de trein op de rails blijft gaat alles goed, zullen er geen ongelukken gebeuren.
Bij een kleine afwijking kunnen er echter catastrofale dingen gebeuren.
Je dient, met andere woorden, het regelement, de adat, te volgen.
Als je dat doet, dan zullen al je problemen worden opgelost.



PARANDAMMO' LALAOMO

Tondokku dau mamalli'
Damu ma' rio-rio
Lalaona' ussare mase
Lako tondokna tau

Refrein:
Moi angku mambelamo
Lako tondokna tau
Tontong la kukilalai
Tondok kadadianku

Parandammo' lalaomo'
Tamo' turun litak
Susina' bua laronno'
Baulu lamentia'

Refrein.:
Moi angku mambelamo
Lako tondokna tau
Tontong la kukilalai
Tondok kadadianku

Tondokku Kondo Sapata'
Wai Sapalelean
Kela dengan mesa kada
Illan Limbong Kalua'

Parandammo' lalaomo'
Itamo' turun litak
Susina' bua laronno'
Baulu lamentia'

Vrije vertaling
Laat je zien als je weggaat.
Laat mijn dorp niet verlangen, niet verlangen naar mij.
Want ik zal ver weggaan voor een beter leven in een ander dorp.
Ver weg van het dorp, ga ik zelfs,
maar ik zal me mijn geboortedorp altijd blijven herinneren.
Laat me gaan, ik ga op pad.
Ik heb het recht in eigen hand, ik zal niet vallen.
Ik ben gelijk aan het 'beatle'-blad dat zal vallen.
Zelfs als ik ver van jou vandaan ben, in een ander land,
zal ik je altijd herinneren.

Betekenis
Dit is een lied over het dorp (kampong) van iemands geboorte.
Het gaat over het feit dat als je je geboortedorp verlaat,
als je ergens in den verre gaat wonen, het niet geoorloofd is om je geboortedorp te vergeten.
Je moet nieuws, waterbuffels en varkens sturen om iets voor het huis en de rijstvelden te kopen.
Als er op een bepaald moment geen werk meer is in het 'buitenland', zul je terugkomen.
Bij terugkomst zul je het voordeel ondervinden van het volgen van de gevoelens jegens je geboortedorp.
Zelfs als je ver weggaat zal er altijd een relatie met je dorp blijven, die je niet moet laten verzwakken.
De band met je dorp staat gelijk aan de band met je familie.
Om er een hechte band mee te hebben, moet je de reglementen naleven.
Je moet enkele waterbuffels en varkens kopen,
om zodoende je je dorp te herinneren en er eens per jaar terug te komen.


Back to the index

Back to the Dreamland

If you have comments
mail them to me


Free counter and web stats
Provided by ©jwjgendt 2009